Sorumluluk Sahibi Çocuk Yetiştirmek

Sorumluluk Sahibi Çocuk Yetiştirmek

“okula giderken evde yada eve geldiğinde okulda  mutlaka bir şeyini unutuyor”, “eve geldiğinde çantasını bir köşeye kıyafetlerini bir köşeye fırlatıyor”,  “odası sürekli dağınık, ne söylesem düzenlemiyor beni sürekli oyalıyor”, “akşam yemeği saati geldiği halde defalarca parktan çağırmak zorunda kalıyorum”, “kirli çamaşırlarını ısrarla yerde bırakıyor”, “ oyuncak sepeti karmakarışık, evin başka yerlerinden oyuncaklarının parçalarını toplamaktan bıktım”…

Bunlar çocuklarının sorumluluklarını yerine getirmediğinden şikayet eden ebeveynlerin cümlelerinden sadece bir kaçı .

Anne babaların  birincil yatırımı çocukları üzerinde şekillenir. Bağımsız  ve üretken bir yaşam kurmak için bir gün evden ayrılacak olan , sorumluluk sahibi, donanımlı bireyler yetiştirmek ve onların bunu yapabilmek için bir takım yetenekler geliştirmesine ve beceriler kazanmasına rehberlik etmek anne babaların öncelikli görevidir. Bu sürecin erken yaşta başlaması ve tutarlılıkla sürdürülmesi gerekir .

Bu süreçte atılacak ilk adım SINIRLARIN BELİRLENMESİDİR.  Bunu yaparken çocuğa iletilen  mesajın açık ve net olduğundan emin olunması gerekir. Çocuğa “ bu odanın hali ne böyle” demek yerine “ odanı düzenli olarak toplamanı ve kirli çamaşırları banyodaki sepete atmanı istiyorum” demek çocuklan beklenen davranışı daha net olarak ortaya koyacaktır. Bunu defalarca denemek gerekir . Bu aşamadan sonraki ilk adım ise ebeveynin   kendisini durdurması olacaktır. Dağılmış ders kitaplarıyla karşılaşıldığında  anne-babaların verdiği ilk tepki muhtemelen onları üst üste koyup toparlamak olmaktadır fakat bunu yaparken çocuğa bir yandan şu mesaj verilir:“ kitaplar ve tüm bu dağınıklık sana ait olsa da merak etme, ben senin yerine bunları yaparım” .Çocuğun  bu bilgiyi alarak işlemesi ve daha sonra davranışa dönüştürmesi tahmin edilenden çok daha kısa bir sürede geçekleşecektir.
Kısaca ikinci aşama  DUR demeyi öğrenmektir. Üçüncü aşamada yaptırımlar devreye girecektir.  Ondan beklenilen davranışın gerçekleşmediği sürece sonuçlarının ne olacağı çocuğa bildirilmelidir. Anne-babalar  çocuğun bizzat bu sonuçla yüzleşmesine izin vererek başa çıkma stratejilerini güçlendirme fırsatı tanınmış olurlar. Örneğin resim dersi için gerekli gereçlerini evde unutan ya da ödevini not aldığı defterini okulda unutan çocuğun ertesi gün öğretmeni ile yaşayacağı sıkıntı ile kendinin baş etmesini sağlamak gerekir ya da  odasını toplamadan bilgisayar oyunu oynayamayacağı şeklinde sınırlar konulabilir.

Son olarak tüm bu aşamaları tutarlılıkla pes etmeden yerine getirmek gerekmektedir. Konulan sınırların esnemeyeceğini bilen çocuk şansını zorlama konusunda daha az ısrarcı olacaktır. Tabi ki ilk seferde tüm değişimin sağlanmasını beklemek  yersiz olmaktadır, belki defalarca sınırlardan bahsedilecek, bir çok kere kendi kendimize  “yapma” deyip bir takım olumsuzluklara tahammül etmek zorunda kalınacak  fakat  eninde sonunda bir gün çocuğun  kendiliğinden  odasını topladığını , tabağını masadan kaldırdığını  ya da ayakkabılarını ayakkabılığa koyduğunu fark edilecektir. Bu aşamada çocuktaki küçük değişimleri sessizce izlemek yerine bu değişimin anne-babada  yarattığı duygudan onu haberdar etmek gerekmektedir. Davranışlarımız  hakkında olumlu geribildirimler almanın o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını arttırdığı öğrenme kuramları açısından bilinen bir gerçek ise, odasını toparlamış ya da en azından çabalamış bir çocuğa “ bunu yapmış olman beni gerçekten çok mutlu etti ” demenin , kazanılmış bu becerinin çocukta kalıcı bir alışkanlık  haline gelmesi de kaçınılmaz olacaktır.

Çocuğun gelişim sürecinde anne babaların, çocuğun sorumluluklarına ortak olmak yerine rehber olmayı tercih etmesi gerekir. Özellikle okul ile ilgili görev ve sorumluluklarında anne babanın tek görevi çocuğa uygun koşulları sağlayıp, bu görev ve sorumlulukları onunla paylaşmak yerine takip etmek ve başarıları karşısında olumlu geri bildirimler vermektir. Çocuk  altı yaşından büyükse evle ilgili birtakım sorumluluklar dahi verilebilir. Çocuğun yaşı  ve kapasitesine uygun olarak bu sorumluluklar zamanla arttırılmalıdır. Küçük bir çocuk yemek masasına önceleri peçete götürürken büyüdükçe kaşık çatal koymayı, sonraki aşamada salata hazırlamayı bile öğrenebilir. Çocuğa bu tür fırsatları yaratmak ve ona izin vermek , onun yerine yapmaktan daha zorlayıcı bir süreç olsa da çocuğun yetişkinlik hayatında kendine güvenen ve yeten bir birey olması yolunda atılacak altın tohumlardır. Bu öğrenme sürecinde ödüller –cezalar ya da öğütlerle dolu bir ortam yaratmaktan çok  kazanılan her becerinin yetişkinlik yaşamında nasıl kullanacağını göstermek ve zaman içerisinde bağımsız, kendine yetebilen ve sorumluluk sahibi bir birey yetiştirmenin filizlerini görmek anne –baba olarak tarifsiz bir doyum sağlayacaktır.

“Açılmamış kanatların büyüklüğü bilinmez.” Andre  Gide

Psikolog

Ela KÖK


Bu videolarımız da ilginizi çekebilir
:

Çocuklarda
Sorumluluk Bilinci Geliştirmek
Çocuklarda TV-Bilgisayar Kullanımı ve Sınırlar
Çocuğa Harçlık Verirken
Boşanma Çocukları Nasıl Etkiler?
Boşanmanın Çocuklara Etkisini Azaltmak









Doktor Amcam Üyeleri Ne Diyor?
0 Yorum

Yorum Yazın

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.





Doktoramcam.com

Menu